Zbiorniki na chemikalia pod lupą – jakie normy prawne muszą spełniać?

Bezpieczeństwo sektora przemysłowego to niezwykle istotna kwestia w skali krajowej – spełnianie wszelkich narzuconych odgórnie norm przez zakłady produkcyjne to podstawa. Nie inaczej jest z poszczególnymi elementami wykorzystywanych w branży. Zbiorniki na chemikalia to kluczowe komponenty w wielu gałęziach przemysłu – od chemicznego, przez farmaceutyczny, po spożywczy i energetyczny. Ich prawidłowe zaprojektowanie, wykonanie i użytkowanie jest nie tylko wymogiem technologicznym, ale także obowiązkiem prawnym. Nieodpowiedni zbiornik na chemię może stanowić poważne zagrożenie dla środowiska, ludzi i infrastruktury. W niniejszym poradniku omawiamy, jakie normy prawne muszą spełniać zbiorniki chemiczne oraz na co zwracać uwagę przy ich wyborze i eksploatacji.

• Obowiązujące normy i dyrektywy – podstawy prawne dla zbiorników chemoodpornych
• Właściwy dobór materiału – odporność chemiczna to podstawa
• Dokumentacja techniczna i certyfikaty – w różnych przypadkach powinna zawierać 
• Nadzór techniczny i eksploatacja zbiorników chemicznych – obowiązki użytkownika

Obowiązujące normy i dyrektywy – podstawy prawne dla zbiorników chemoodpornych

Spełnianie rygorystycznych przepisów przez producentów zbiorników na chemikalia pozwala na ich kontrolę pod kątem bezpieczeństwa i jakości. Każdy taki element musi być zgodny z obowiązującymi normami technicznymi oraz przepisami krajowymi, a także unijnymi. Do najważniejszych regulacji należą:

• PN-EN 12573, DIN 6608, DIN 6618 – normy te dotyczą projektowania i wytwarzania zbiorników z tworzyw termoplastycznych, uwzględniają m.in. analizę wytrzymałości oraz odporność materiałową;
• Dyrektywa ATEX 2014/34/UE – obowiązuje w przypadku zbiorników instalowanych w strefach zagrożonych wybuchem. Nakłada obowiązek oceny ryzyka i stosowania certyfikowanych komponentów;
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki ws. magazynowania chemikaliów – zawiera krajowe wytyczne dotyczące magazynowania substancji niebezpiecznych, w tym określenie wymagań konstrukcyjnych i lokalizacyjnych.

Właściwy dobór materiału – odporność chemiczna to podstawa

Odpowiednio dopasowany materiał zbiorników na chemię to podstawa. Zasobnik przechowujący np. na kwas siarkowy, roztwory zasadowe czy inne agresywne media musi być wykonany z materiału odpornego na długotrwałe oddziaływanie chemiczne i temperaturę.

Najczęściej stosowane materiały to:

• PE-HD (polietylen wysokiej gęstości) – popularny przy średnich wymaganiach chemicznych,
• PP (polipropylen) – odporny na wiele kwasów i zasad,
• PVC i PVDF – stosowane w bardziej wymagających warunkach,
• stal kwasoodporna (np. AISI 316L) – szczególnie przy wysokich temperaturach i wymaganiach higienicznych.

Co istotne, producent zbiornika powinien zawsze dostarczyć tabelę odporności chemicznej materiałów oraz potwierdzenie ich przydatności do danego zastosowania. W przypadku mediów silnie agresywnych, takich jak np. kwas siarkowy, kluczowe jest dobranie materiału, który nie ulegnie korozji ani deformacji.

Dokumentacja techniczna i certyfikaty – w różnych przypadkach powinna zawierać

Każdy, kto wykonuje specjalistyczne zbiorniki na chemię, powinien zwracać uwagę również na dołączenie do nich dokumentacji technicznej. Obejmuje ona:

• deklarację zgodności (np. z normą PN-EN lub dyrektywą PED/ATEX),
• instrukcję użytkowania,
• rysunki wykonawcze,
• protokoły prób szczelności.

Co więcej, w przypadku instalacji w strefach EX (zagrożone wybuchem) konieczna jest dodatkowa dokumentacja potwierdzająca ocenę zgodności z wymaganiami dyrektywy ATEX. Producent powinien umożliwić wgląd w wyniki badań oraz dostarczyć pełen zestaw certyfikatów materiałowych.

Nadzór techniczny i eksploatacja zbiorników chemicznych – obowiązki użytkownika

Warto zauważyć, że nie tylko producent jest obciążony odpowiedzialnością za wyposażenie przemysłowe. Eksploatacja zbiorników chemicznych wiąże się z określonymi obowiązkami prawnymi i technicznymi. Właściciel lub operator instalacji powinien:

• przeprowadzać regularne przeglądy techniczne – zgodnie z harmonogramem dostarczonym przez producenta lub wskazanym w przepisach branżowych,
• zapewnić obecność zabezpieczeń, takich jak: czujniki poziomu, zawory bezpieczeństwa, wanny wychwytowe, czujniki wycieku,
• aktualizować dokumentację po modernizacji zbiornika lub zmianie składu przechowywanej substancji,
• przestrzegać norm w zakresie oznakowania, etykietowania i szkoleń pracowników.

Niedopełnienie tych obowiązków może skutkować nie tylko zagrożeniem zdrowia i życia, ale również sankcjami prawnymi, w tym karami finansowymi lub cofnięciem pozwoleń środowiskowych.

Zbiorniki na chemię muszą spełniać szereg rygorystycznych wymagań – od konstrukcyjnych po prawne. Jak wskazuje artykuł, nie tylko producent musi zwracać uwagę na ich spełnienie. Każdy zbiornik chemiczny, niezależnie od tego, czy jest przeznaczony do magazynowania kwasu siarkowego, zasad, czy substancji neutralnych, powinien być projektowany oraz użytkowany z myślą o bezpieczeństwie, trwałości i zgodności z przepisami. Spełnienie norm, a także przepisów to nie tylko obowiązek, ale również inwestycja w bezpieczeństwo zakładu wraz z jego otoczeniem.